Δεν είναι μόνο το μεγαλύτερο νησί των Κυκλάδων. Είναι ένας τόπος που διατηρεί ζωντανή την ιστορία του, έχει έναν από τους καλύτερα διατηρημένους ενετικούς οικισμούς της Ελλάδας, αμέτρητα αρχαιολογικά μνημεία και αξιοθέατα και μια τεράστια ακτογραμμή γεμάτη παραλίες για κάθε γούστο. Είναι ένας προορισμός "με τα όλα του"!
Η Πορτάρα είναι το σήμα κατατεθέν της Νάξου και είναι η πύλη του ναού που ξεκίνησε να κτίζεται προς τιμήν του Απόλλωνα.
Η δεύτερη εικόνα είναι τα αμέτρητα καταστήματα και τα ξενοδοχεία που βρίσκονται κατά μήκος του λιμανιού, τα οποία όμως κρύβουν έναν από τους πιο ιστορικούς και καλύτερα διατηρημένους μεσαιωνικούς οικισμούς της Ελλάδας.
Τα στενά δρομάκια του Μπούργου και της Γρόττας περνούν από αρχοντικές γειτονιές με οικόσημα και καθολικά μοναστήρια, μάρτυρες της ένδοξης ιστορίας που έγραψε το άλλοτε ισχυρό Δουκάτο του Αρχιπελάγους.
Οι βόλτες μέσα στα στενά καλντερίμια οδηγούν στο Κάστρο της Νάξου που κατασκευάστηκε με την έλευση των Βενετών στο νησί, όταν ο Μάρκος Σανούδος δημιούργησε το 1207 το Δουκάτο του Αιγαίου (ή Αρχιπελάγους). Κτίστηκε με αρχαίο δομικό υλικό που βρέθηκε στον λόφο ολόγυρα από την αρχαία ακρόπολη και στα κτίρια του υπάρχουν μέχρι και σήμερα κίονες, κιονόκρανα, αρχιτεκτονικά μέλη και μαρμάρινα θραύσματα από την κλασική αρχαιότητα.
Αρχικά χρησιμοποιήθηκε για αμιγώς στρατιωτικούς σκοπούς, στη συνέχεια όμως ήρθαν να κατοικήσουν εδώ ευγενείς κυρίως από την Ιταλία στους οποίους μοιράστηκαν τα εδάφη του νησιού. Στα φέουδά τους έκτισαν τους πύργους τους, ενώ στο Κάστρο της Χώρας είχαν τα αρχοντικά τους. Εδώ ζούσαν κάποτε 400 άτομα!
Το φεουδαρχικό σύστημα συνεχίστηκε και στην τουρκοκρατία, κυρίως από τις φατρίες των Μπαρότσι (μετέπειτα Μπαρότση), των Σομαρίπα, των Ντε Λαστίκ και άλλων. Στο τέλος της Τουρκοκρατίας στο Κάστρο κυριαρχούσαν οι Μπαρότσι, ενώ έξω από αυτό -στο Μπούργο και στην ύπαιθρο χώρα- οι Μαρκοπολίτες και οι Κόκκοι. Οι τελευταίοι ήταν σε έντονη σύγκρουση με τους Μπαρότσι και τελικά κατάφεραν να διαλύσουν το φεουδαρχικό καθεστώς που ίσχυε τόσα χρόνια στο νησί. Γι' αυτό λένε ότι στη Νάξο η Επανάσταση του 1821 ουσιαστικά οδήγησε περισσότερο στο τέλος της Λατινοκρατίας παρά της Τουρκοκρατίας.
Με την ένωση της Νάξου με το ελεύθερο ελληνικό κράτος οι καθολικοί κάτοικοι του Κάστρου υπάχθηκαν στους ελληνικούς νόμους, διατηρώντας βέβαια τη θρησκευτική τους ανεξαρτησία. Παρέμεινε η καθολική Αρχιεπισκοπή Νάξου και συντηρήθηκαν η Γαλλική Εμπορική Σχολή Αρρένων και η Σχολή Θηλέων των αδελφών Ουρσουλίνων, διαδίδοντας την ευρωπαϊκή παιδεία και τη γαλλική γλώσσα.
Πολλά από τα αρχοντικά εκείνης της εποχής έχουν μετατραπεί σε μουσεία και άλλα έχουν συντηρηθεί υποδειγματικά μετατρέποντας το κάστρο της Νάξου σε ένα μοναδικό ιστορικό χώρο με μοναδική ατμόσφαιρα, την οποία αξίζει να ζήσετε από κοντά.
ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡΟ ΚΑΙ ΤΗ ΧΩΡΑ
Η περιήγηση στο κάστρο της Νάξου θα σας αποκαλύψει ένα σπάνιο οικιστικό σύνολο που διασώζει ακόμη τον μεσαιωνικό δομικό ιστό του και κατοικείται ανελλιπώς από την εποχή που κτίστηκε. Από την πλατεία Πραντούνα περνάτε το Παραπόρτι και μπαίνετε στο κάστρο.
Αφού περάσετε από το Ενετικό Μουσείο και τον πύργο Κρίσπι θα φτάσετε στο κέντρο του όπου βρίσκονται συγκεντρωμένα τα σπουδαιότερα μνημεία. Ξεχωρίζει η Καθολική Μητρόπολη, που είναι και ο σημαντικότερος ναός του κάστρου. Κτίστηκε τα πρώτα χρόνια της Ενετοκρατίας, όμως από τότε δέχθηκε πολλές επεμβάσεις και η αρχιτεκτονική του άλλαξε μέσα στους αιώνες.
Εντυπωσιακό είναι το δάπεδο του ναού όπου υπάρχουν μαρμάρινα ανάγλυφα οικόσημα δουκών της Νάξου. Στο κεντρικό κλίτος υπάρχει βωμός στολισμένος με ξυλόγλυπτα φιλοτεχνημένα από Χιώτες ταγιαδόρους το 1774 και η λαμπρή εικόνα της Παναγίας Ελεούσας (του 11ου ή 12ου αιώνα), καθώς και ζωγραφιστά κιονόκρανα τα οποία χρονολογούνται στον 4ο ή 6ο π.Χ. αιώνα. (Η Μητρόπολη είναι ανοικτή 10:00-13:30 καθημερινά, και κάθε Κυριακή στις 09:30 πραγματοποιείται λειτουργία, τηλ. 22850 22470).
Ακριβώς πίσω από την Καθολική Μητρόπολη βρίσκεται η Καθολική Αρχιεπισκοπή Νάξου - Τήνου - Ανδρου - Μυκόνου και Μητρόπολη Παντός Αιγαίου, η οποία στεγάζεται σε κτίριο του 13ου αιώνα, που πήρε τη σημερινή του μορφή τον 18ο αιώνα. Είναι η αρχαιότερη Καθολική Αρχιεπισκοπή της Ανατολής και το εσωτερικό του κτιρίου είναι πολύ εντυπωσιακό, με επιβλητική παλιά και νέα διακόσμηση. Εδώ φυλάσσεται μια ενδιαφέρουσα συλλογή της Καθολικής Αρχιεπισκοπής (τηλ. 22850 22292).

Ο Ζας είναι το ψηλότερο βουνό της Νάξου αλλά και των Κυκλάδων, γι’ αυτό και αποκαλείται «Ο Ολυμπος των Κυκλάδων».
Αξίζει επίσης να επισκεφθείτε τη Μονή των Ουρσουλίνων, απέναντι από το Αρχαιολογικό Μουσείο, το εντυπωσιακό κτίριο της Σχολής Ιησουϊτών, τον Αγιο Αντώνιο της Πάδουα και τον ναό της Θεοσκέπαστης, τη μοναδική ορθόδοξη εκκλησία του κάστρου.

Η τεράστια και πεντακάθαρη παραλία του Αγίου Προκόπη έχει λάβει πολλές διακρίσεις τα τελευταία χρόνια.
ΠΑΡΑΛΙΕΣ ΓΙΑ ΚΑΘΕ ΓΟΥΣΤΟ
Η Νάξος έχει τεράστια ακτογραμμή που περιλαμβάνει παραλίες για κάθε γούστο. Θα βρείτε απομονωμένες και ήσυχες παραλίες, κοσμοπολίτικες, οργανωμένες, ακόμη και παραλίες με δυνατούς ανέμους και ψηλά κύματα όπου μπορείτε να κάνετε wind surf ή kite surf.
Στη Χώρα υπάρχει η σχετικά απάνεμη παραλία του Αγίου Γεωργίου με ρηχά νερά, οργανωμένη με ομπρέλες και ξαπλώστρες κυρίως στα τμήματα που βρίσκονται τριγύρω από τα ξενοδοχεία, τις ταβέρνες και τις καφετέριες. Πολλοί σέρφερ επιλέγουν το νότιο άκρο της που το "πιάνει" ο καιρός.
Νοτιότερα βρίσκεται ο όρμος του Αγίου Προκοπίου, η παραλία του οποίου είναι πεντακάθαρη και έχει βραβευθεί πολλές φορές. Η τεράστια αμμουδιά είναι οργανωμένη στο μεγαλύτερο τμήμα της, με ξαπλώστρες, ομπρέλες και πολλά τουριστικά καταστήματα. Ακριβώς δίπλα βρίσκεται η Αγία Αννα, μία από τις διασημότερες παραλίες του νησιού. Την προτιμούν οι περισσότεροι ταξιδιώτες για τα πεντακάθαρα νερά, τη χρυσή αμμουδιά, την οργάνωση και τα beach bars που υπάρχουν γύρω της. Συνεχίζοντας προς τα νότια θα βρείτε την Πλάκα, άλλη μια δημοφιλή παραλία, επίσης οργανωμένη, με ομπρέλες, ξαπλώστρες, ταβέρνες και εστιατόρια. Πίσω από τη μεγάλη αμμουδιά υπάρχουν μικροί λόφοι με αμμοθίνες που χαρίζουν εξωτικές εικόνες!
Ακολουθούν οι αμμώδεις παραλίες Μικρή Βίγλα, ιδιαίτερα δημοφιλής στους αθλητές του windsurfing και του kite surfing, η παραλία Καστράκι με γαλήνια νερά που θυμίζουν πισίνα και ελάχιστες ομπρέλες και η απέραντη αλλά απομονωμένη αμμουδιά της Γλυφάδας.
Δίπλα στη Γλυφάδα είναι η χερσόνησος Αλυκό με μερικές πανέμορφες αμμώδεις παραλίες, πίσω από συστάδες κέδρων και πλάι της ακριβώς το ήσυχο Πυργάκι με θέα στην Iο και στην Ηρακλειά. Στη συνέχεια συναντάτε την Αγιασσό, γνωστή για τα ρηχά διαυγή νερά, τη μεγάλη αμμουδιά και τον μικρό αλλά σημαντικό υγροβιότοπ;o της. Στην παραλία θα βρείτε λίγα ενοικιαζόμενα δωμάτια και ταβέρνες.
Περνώντας στην ανατολική πλευρά και ανεβαίνοντας προς τα βόρεια υπάρχουν πολλές ήσυχες και απόμερες παραλίες, όπως ο Καλαντός, ο Πάνορμος (ή Πάνερμος), ο Κλειδός και η Ψιλή Aμμος. Στον Καλαντό και τον Πάνορμο υπάρχουν προβλήτες όπου μπορείτε να δέσετε σε περίπτωση που διαθέτετε σκάφος.
Στα βόρεια του νησιού ξεχωρίζουν ο Λιώνας, κοντά στα παλιά ορυχεία σμυρίδας, ο Απόλλωνας, κάτω από τον ομώνυμο οικισμό, η παραλία του Αμπράμ και οι παραλίες Εγγαρών, Αμμίτης και Πνιμένου. Οι παραλίες που βρίσκονται στα βόρεια του νησιού είναι ανοικτές στους καιρούς και επηρεάζονται από τα καλοκαιρινά μελτέμια.
ΚΟΥΡΟΙ ΚΑΙ ΠΥΡΓΟΙ
Τα... δάχτυλα και των δυο χεριών δεν φτάνουν για να μετρήσουν τα αξιοθέατα του νησιού, ωστόσο εκείνα που δεν πρέπει να παραλείψετε να επισκεφτείτε είναι οι περίφημοι Κούροι και οι πύργοι της Νάξου. Οι Κούροι είναι μισοτελειωμένα αγάλματα που έχουν σχεδόν το πενταπλάσιο μέγεθος από τον άνθρωπο και ανυπολόγιστο βάρος! Είναι συνολικά τρεις (δύο κοντά στο ρέμα της Φτελιάς και ένας στον Απόλλωνα) και φτιαγμένοι από ντόπιο μάρμαρο, το οποίο όπως δείχνουν τα ίχνη εξορυσσόταν από την τρίτη χιλιετία π.Χ. γνωρίζοντας όμως τη μεγαλύτερη ακμή μεταξύ 7ου και 6ου π.Χ. αιώνα.
Για να δείτε τον πρώτο Κούρο της Φτελιάς, θα περπατήσετε σε ένα μονοπάτι που ξεκινά από τον κεντρικό δρόμο και μετά από 5 λεπτά καταλήγει στη σκιά μια βελανιδιάς όπου βρίσκεται το άγαλμα. Ο κούρος, όπως και τα υπόλοιπα γλυπτά, δεχόταν στο λατομείο την πρώτη επεξεργασία κι έπειτα μεταφερόταν στα εργαστήρια, όπου έπαιρνε την τελική του μορφή. Ο συγκεκριμένος κούρος φαίνεται ότι έσπασε κατά τη μεταφορά και εγκαταλείφθηκε. Εχει μήκος 5,5 μ. και λαξεύτηκε στα 570 π.Χ., τότε που οι ευγενείς της Νάξου παράγγελναν στα λατομεία μνημειώδη καλλιτεχνικά έργα.
Λίγο ψηλότερα, στην πλαγιά πάνω από τη ρεματιά, υπάρχει ένας δεύτερος κούρος που σύμφωνα με τους μελετητές μπορεί να είναι... κόρη εξαιτίας της κόμμωσης, επίσης με σπασμένα πόδια. Ο τρίτος κούρος βρίσκεται ακριβώς πάνω στον κεντρικό δρόμο, στο χωριό Απόλλωνας. Εχει μήκος περίπου 10,45 μ. και πιθανολογείται πως πρόκειται για άγαλμα του Διονύσου. Οι πύργοι της Νάξου, τα σπουδαιότερα μνημεία της λατινοκρατίας, φτιάχτηκαν από τους φεουδάρχες Ενετούς και οι 30 περίπου που σώζονται σήμερα βρίσκονται διάσπαρτοι στο νησί. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει ο Πύργος Μπαζαίου (16ος αιώνας) έξω από το Σαγκρί με την εντυπωσιακή αρχιτεκτονική, ο οποίος έχει αναστηλωθεί υποδειγματικά, και φιλοξενεί κάθε καλοκαίρι μία από τις σημαντικότερες πολιτιστικές εκδηλώσεις των Κυκλάδων, το Φεστιβάλ Νάξου.
Αξιόλογος είναι επίσης ο πύργος της Αγιάς, κοντά στον Απόλλωνα, που κάποτε στέγαζε μοναστήρι, καθώς και ο κυκλικός πύργος του Χειμμάρου, που πρωτοκτίστηκε κατά την ελληνιστική περίοδο ως οχυρό.
ΤΑ ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ
Σήμα κατατεθέν του νησιού είναι η Πορτάρα, το πιο πολυφωτογραφημένο αξιοθέατο και πιο ξεχωριστό καλωσόρισμα στο νησί, το οποίο όλοι ανεξαιρέτως θα επισκεφθούν ειδικά την ειδυλλιακή ώρα του ηλιοβασιλέματος. Το χαρακτηριστικότερο και πιο επιβλητικό μνημείο της Νάξου είναι το θύρωμα ενός ναού που ξεκίνησε να χτίζεται προς τιμήν του Απόλλωνα, αλλά έπεσε προτού προλάβει να ολοκληρωθεί, την περίοδο 530-524 π.Χ.
Το κτίσιμο του ναού ξεκίνησε χάρη στις ενέργειες του τύραννου Λύγδαμι, όμως σταμάτησε με την πτώση της εξουσίας του. Τα τέσσερα κομμάτια μαρμάρου που απαρτίζουν την Πορτάρα έχουν μήκος που ξεπερνάει τα 6 μέτρα και το βάρος τους 20 τόνους.
Τον 6ο αιώνα μ.Χ. περίπου, κτίστηκε εδώ χριστιανική βασιλική με εγγεγραμμένη αψίδα. Η Πορτάρα βρίσκεται δίπλα στο λιμάνι πάνω σε μια βραχονησίδα που λέγεται Παλάτια και ενώνεται με τη στεριά από ένα πλακοστρωμένο μονοπάτι. Από το παλάτι όπου βρίσκεται η Πορτάρα ως την παραλία Γρόττα εκτεινόταν η προϊστορική πόλη της Νάξου, μεγάλο μέρος της οποίας βρίσκεται καταβυθισμένο μπροστά στη βραχώδη ακτή.
Στην κοιλάδα που απλώνεται νότια από το χωριό Σαγκρί εκτείνεται ο αρχαιολογικός χώρος της Γυρούλας. Στον χώρο ξεχωρίζει ο ναός της Δήμητρας που κτίστηκε στα 530 π.Χ. Ο λαμπρός, ολομάρμαρος ναός είχε πέντε κίονες ιωνικού ρυθμού στην πρόσοψη, ενώ γύρω του υπήρχε συγκρότημα με εγκαταστάσεις παραγωγής λαδιού, κρασιού και εργαστήρια κεραμικής τα οποία λειτουργούσαν έως τον 8ο μ.Χ. αιώνα. Στον αρχαιολογικό χώρο λειτουργεί μικρό αρχαιολογικό μουσείο με πολύ σημαντικά ευρήματα.
Αν αποφασίσετε να περιηγηθείτε στα ορεινά του νησιού επισκεφθείτε οπωσδήποτε τα χωριά Απείρανθος και Φιλότι. Η Απείρανθος (ή Απέρναθος) είναι το πιο διάσημο ορεινό χωριό της Νάξου ασφαλώς λόγω της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής του, αλλά κυρίως για το γλωσσικό ιδίωμα των κατοίκων του που θυμίζει εκπληκτικά την κρητική διάλεκτο.
Κάνοντας μια βόλτα στο χωριό ανάμεσα στα κυκλαδίτικα καλντερίμια, αξίζει να δείτε την Παναγία την Απειραθίτισσα του 18ου αιώνα, τον αναστηλωμένο πύργο του Ζευγώλη του 17ου αιώνα, παλιά ιδιοκτησία της ενετικής οικογένειας Σφόρτσα Κάστρι, και τον πύργο του Μπαρδάνη του 17ου αιώνα.
Το Φιλότι αποτελεί το μεγαλύτερο χωριό της Νάξου και αναμφίβολα το πιο πολυπληθές των Κυκλάδων με 1.803 μόνιμους κατοίκους. Ξεχωρίζουν ο ναός της Παναγίας Φιλοτίτισσας και ο εντυπωσιακός Πύργος Μπαρότσι (χτισμένος στις αρχές του 1600), που διασώζει στο υπέρθυρο της κεντρικής εισόδου το οικόσημο των Μπαρότσι.
Fast Info
ΤΑ ΝΑΞΙΩΤΙΚΑ ΤΥΡΙΑ
Η περίφημη αξιώτικη κτηνοτροφία έδινε πάντοτε νόστιμα και ξακουστά τυριά. Υπολογίζεται πως εκτρέφονται πάνω από 6.000 αγελάδες και περισσότερα από 100.000 αιγοπρόβατα. Η παραγωγή γάλακτος είναι φυσικά μεγάλη και η τυροκομία έγινε με τα χρόνια μια μεγάλη τέχνη με σπουδαία παράδοση. Το διασημότερο τυρί είναι η γραβιέρα και ακολουθούν το κεφαλοτύρι - το περίφημο αρσενικό τυρί, το οποίο ονομάζεται έτσι για να το ξεχωρίζουν οι τυροκόμοι από το άλλο τυρί που γίνεται επίσης από αιγοπρόβειο γάλα, τη μυζήθρα, το θηλυκό όπως λένε τυρί. Επίσης, το γίδινο, το λευκό τυρί τύπου φέτας, και η ξινομυζήθρα.
ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΤΟΥ ΖΑ
Είναι ένα από τα εντυπωσιακότερα μνημεία της ναξιώτικης υπαίθρου και βρίσκεται, όπως λέει και το όνομά του, στις πλαγιές του Ζα. Το σπήλαιο είχε μεγάλους θαλάμους οι οποίοι απλώνονται σε μήκος 11 μέτρων. Το πλάτος φτάνει τα 75 μέτρα και το ύψος ποικίλλει από τα 2,5 έως και τα 22 μέτρα. Ο διάκοσμος είναι ιδιαίτερα πλούσιος και περιλαμβάνει εντυπωσιακούς σταλακτίτες και σταλαγμίτες. Το σπήλαιο είναι συνδεδεμένο με τη λατρεία του Δία. Σύμφωνα με τη μυθολογία, μάλιστα, το σπήλαιο του Ζα είναι μία από τις θέσεις στις οποίες αναφέρεται πως γεννήθηκε ο πατέρας των θεών. Σε έναν βράχο στην περιοχή βρέθηκε η επιγραφή "Ορος Διός Μηλωσίου", γεγονός που μαρτυρά την ιερή αξία που προσέδιδαν οι βοσκοί στον Ζα, αφού εδώ λάτρευαν τον Δια ως προστάτη των κοπαδιών τους.
TO ΧΑΛΚΙ
Τo χωριό Χάλκι βρίσκεται στην καρδιά ενός από τους πιο εύφορους κάμπους της Νάξου και ξεχωρίζει για τα όμορφα νεοκλασικά του. Ηταν ένα από τα πλουσιότερα και πιο ζωντανά χωριά, αφού υπήρξε εμπορικό κέντρο της ορεινής Νάξου, με τα καταστήματα να καταλαμβάνουν το ισόγειο κάθε σπιτιού. Παρότι βίωσε την παρακμή, όπως τα περισσότερα ορεινά χωριά της Ελλάδας, τα τελευταία χρόνια ζωντανεύει και πάλι και νέοι άνθρωποι έχουν εγκατασταθεί εδώ, λειτουργώντας καινούργια καταστήματα και εξυπηρετώντας τους επισκέπτες που έρχονται να ανακαλύψουν την κρυμμένη γοητεία του.
ΠΗΓΗ : ΕΘΝΟΣ













